Joesmvg

د دې لپاره چې دا مخ د ويکيپېډيا د کيفيت له معيارنو برخمنه شي نو په دې ليکنه کې سمونونه او بدلونونه راولئ. لطفاً د اړونده خپلمنځي تړنو، د ليکنې د متن په ساده کولو او د ليکنې د مخبڼې په ښه کولو کې مرسته وکړئ. د نورو مالوماتو لپاره ښي لور کې د [ښکاره کول] تڼۍ کېښکاږۍ. په دې ليکنه کې د ويکيسازنې د کړنې سببونه نه دي ورکړ شوي. لطفاً که وړ کار وي نو د HTML ويکي نښې ايښودنه د ويکي نښې ايښودنه سره ځايناست کړی. ويکي تړنې ورگډول. چېرته چې وړ وي، نو د "[[" and "]]" کوډ په مرسته په نورو ليکنو کې تړنې ورگډې کړی خو د تړنو په گډولو کې د موضوع او نوم دوه اړخيزه اړوندتيا په پام کې ونيسئ او وگورئ چې ستاسې ورکړې تړنې هماغسې کار کوي څنگه چې تمه ترې کېږي (د لا نورو مالوماتو لپاره WP:LINK وگورئ). لطفاٌ داسې ژبه مه کاروئ چې خلکو ته نابلده وي، د بېلگې په توگه عامې دندې، نامتو جغرافيايي سيمې او ورځيني کارېدونکې اصطلاحگانې وکاروئ. بڼه سازول. د متن په ليکلو او لابډايه کولو سره پاراگرافونه پرمختللي کړی. يوې ليکنې کې واړه سرليکونه اچول لکه څنگه چې د مخبڼې لارښود کې څرگند شوی. يو مالوماتبکس ورگډول که چېرته يوه ليکنه مالوماتبکس و نه لري. دا ټگ ليرې کول.

محمد دين ژواک

محمد دين ژواک

محمد دین ژواک (۱۲۹۵ لمريز - ۱۳۷۶ لمريز جرمني، د ۱۹۹۷ ز کال د اگسټ ۱۷) یو افغان ادیب، شاعر، ژورنالیست، څیړونکې، سیاستپوه، د پښتو ادب او فولکلور يو لیکوال وو. ده نه یوازې په پښتو، بلکې په دري ژبه کې هم لیکوالي کړې ده.

مخينه

محمد دین ژواک پر ۱۲۹۵ لمریز کال د کندهارد پخواني خشک آوې یا (دامان) او اوسنۍ ډنډ ولسوالۍ د روربات په کلي کې زیږیدلی زیږدلې وو. د دوی پلار غلام محی الدین نومېد. د ځوانۍ په لومړیو وختو کې یې په کندهار کې د دارالمعلمین د مستعجل کورس تر لوستو وروسته پر ۱۳۱۶ ل کال د ډنډ ولسوالۍ په ښوونځي کې ښوونکی شو. پر ۱۳۱۸ ل کال کابل ته ولاړ او هلته په نجات، اوسنۍ اماني لیسه کې د ادبیاتو ښوونکې وگمارل شو. پر ۱۳۲۶ ل کال د ملي دفاع وزارت د پښتو سرمفتش په توگه وټاکل شو او په ۱۳۳۰ ل کال د پښتو ټولني د «زیري» خپرونې مرستیال وټاکل شو.

پر ۱۳۳۱ ل کال د پښتو او قواعدو د صرف و نحوي د څانگي مدیر شو او پر ۱۳۳۲ ل کال د ادبیاتو د مدیریت دنده ورته وسپارل شوه. پر ۱۳۳۴ ل کال د کابل مجلې پازوال و ټاکل شو او هم یې د پښتو ټولنې د مسلکي غړي په توگه کار کاوه.

محمد د ین ژواک پر همدغو کلونو د ويښو زلمیانو په غورځنگ کې کارنده ونډه لرله. نوموړي ډیر کلونه په راډیو افغانستان کې د پښتو لوست په مخامخ توگه وړاندې کاوه.

ژواک همدارنگه د ادبي نثر تر څنگ د پښتو ژبې د ودې لپاره، د پښتو ژبپوهنې، گرامر پوهنې په برخه کې او همدا راز د فولکلور او فولکلور پوهنې په اړه ډیرې هڅې کړې دي چې د دې زیار او هڅو له کبله ده ته د څیړنملۍ پوهنيزه درجه ورکړه شوه. د ده ادبي لیکنې ډیری په زړه پورې او دي. دی یو ادبي نثر لیکونکې وو او په ادبي نثر کې د تصویر نگاري په فن کې یو وارد وگړی وو. د ده په خوندورو لیکنو کې پاکې او ملي ولولې په ډیر ښه هنر سره څرگندې شوې دي. زموږ د هیواد یو بل نامتو ادیب، شاعر، لیکوال او څیړونکی عبدالله بختانی خدمتگار په خپله یوه لیکنه کې د محمد دين ژواک په اړه داسی وایي:

«د څیړنمل ژواک بدیعي ادبي نثر ډیرعالي دی، په ډیرو برخو کې یې یوه مرکزي ایډیه پیچلې او نغښتې ده، ښکلي او نوښتيز دی. دا لیکوال په دې لیکنو کې ډیر عاطفي غږیږي، په وینا کې دقت، شور، مستي، احساسات، او هیجانات لري.»

ده له خپل هیواد او هېوادوالو سره مینه درلوده، د هېواد او ولس د سوکالۍ او ښېرازۍ ارمانونه يې په زړه کې لرل. دی د خپلو خلکو په خوشالۍ خوښ او په غمونو يې عمجنېده. دی د خپل هېواد د طبیعي او ټولنیز چاپیریال محصول دی، همدا وجه ده چې د ده زیاتره لیکنې د هیواد د پیښو او ټولنیزو ناخوالو څرگندويي کوي. ژواک له دغو ټولو حالاتو سره مبارزه وکړه، د صبر، تحمل، او زغم لاره یې پراخه کړه او خپلې لیکنو ته یې دوام ورکړ.

محمد دين ژواک یو مهربان، متواضع، زړه سواند او د پراخې حوصلی خاوند وو. ده له خپلو دوستانو سره ډیره مینه لرله. نوموړي د ځوانانو د استعدادونو روزنې او پالنې ته ډېره پاملرنه کوله.

بیا یې لس کاله د پښتو ټولني د ( زیري ) جریدې مسؤلیت ته اوږه ورکړې وه، چې هلته یې د ( زوړ باب او نوي وخت) افسانو، ادبي تیوریو اومکتبو ، گپ شپ ، کور او کهول تر سر لیکنونو لاندي لړۍ پرله پسې خپرې شوي دي.

همدارنگه استاد ژواک په سلگونو نور بوهنيز او څیړنیز نښيرونه د هېواد په رسنیو کې خپاره کړي دي. شعر او شعریت یې بله لیکنه ده. د داستانونو يوه ټولگه یې «پرونۍ هېنداره» نوميږي. «ویر او تصویر»، «افغاني حماسه» او د دري شعرونو ټولگه يې د «شمع فروزان» په نامه خپاره کړې دي. د ژوند پر وروستیو کلونو یې د «رمز او راز» د موسیقي کتاب لیکلی او خپور کړی چې دوې برخې لري. په کار ده چې د هیواد ځوان لیکوال د دې دورې پر لیکنو او څیړنو باندي څېړنه وکړي، ځکه چې په دې پېر کې استاد ژواک د لیکوالو د زړه هغه خواله او لیکني په زیري مهالنۍ کې په خورا جرءت خپرولې چې په نورو رسنیو کې یې چا د خپریدو زړه نه شو کولای. په دې تړاو استاد څو وارې د وخت د چارواکو له خوا تر فشارونو لاندې راغلی دی. د بېلگي په توگه استاد په تهران کې د یونسکو له خوا يوې جوړې شوې پوهنيزې غونډي ته بلل شوی وو، خو د روانېدو پر ورځ په کابل هوایي ډگر کې راوگرځول شو او له سفره پاتې شو. دا ډول فشارونو نوموړی له خپلې تگلارې وانه ړاوه. ژواک خپل ځانگړی ټولنیز لید درلود. ده هر کله هیوادپال او مثبت سیاسي ځواکونه تاییدول، پر غیر ملي او د نا هېوادنيو تگلارو پر ټیکه دارانو يې نيوکې کولې. دی د یوه مثبت او ناپېيلې سیاستپوه په توگه د هیڅ سیاسي بهير یا گوند غړی نه وو. خو د هېوادپالو او رښتینو سیاسي بهيرونو په څنگ کې يې د افغانستان ملي یووالي، ټولنوټيز پرمختگ، د افغان ملت فرهنگي او تاریخي ویاړونو ساتني ته يې خپل ټول ځواک بېل کړی وو.

محمد دين ژواک پر ۱۳۵۲ ل کال له خپل قانوني عمر څخه مخکي تقاعد کړ شو، خو بیا هم آرام نه کښیناست او د ژوند تر وروستیو شېبو یې په خپل هیواد کې دننه او د باندي له لیکنې لاس وانه خیست.

کورنۍ یې

د محمد دين ژواک میرمن آغلې عایشه ژواک نومیده. له دوی څخه پېنځه اولاده پاتې دي چې د لوړو زدکړو څښتنان دي. دوه یې زامن دي چې یو یې ریدی ژواک نوميږي او دا مهال د اوکراين په خارکوف کې اوسي. دویم زوی يې پسرلی ژواک نوميږي او په ناروې کې ژوند کوي.

له دريو لوڼو څخه يې زرغونه ژواک عطا او ملالۍ ژواک جواد په جرمني کې، او نازو ژواک سربلند په هالېنډ هیواد کې اوسي. خدای بښلی استاد ژواک پر ۱۳۷۶ لمريز (د ۱۹۹۷ زېږدي کال داگسټ پر ۱۷) په آلمان کې د زړه د ناروغۍ له کبله له دې نړۍ سترگې پټي کړې.

چاپ شوي نښيرونه يې

1. ویر او تصویر
2. افغاني حماسه
3. پښتني سندرې
4. پرونۍ هینداره
5. پښتومتلونه
6. شمع فروزان
7. رمز و راز
8. د افغاني موسیقي کتاب

د ژواک څیړنیز آثار

1. د پښتو د انگریزي گرامر پرتله چې کابل مجلې خپور کړې دی.
2. د توان وروستۍ شپه ، چې هغه وخت طلوع افغان ورځپاڼي خپور کړې دی.
3. (مات ښانگ) په پروان ولایت کې (پروان) ورځپاڼي خپور کړې دی.
4. د ادبي مکاتبو ټولگه یې هغه وخت ژوندون مجلې خپره کړې ده.
5. د پښتو لوست کتاب د څلورمو ټولگیو لپاره لیکلی و

ما وژړل!

نن ما وژړل- دومره ډیر لکه پر ما چې په ژوند کښې پر غمونو دژړلو لوی پورلا پاتې وي مگر؟! ته خو پوهیږې چې ما ستا په جهان کښې هلته چې پسرلي د دښت د لمنې ډکولو غاړه په گلونو خلاصه کړې وي. هلته چې د اوریځو شوخۍ د سیند د آرامو اوبو پر مخ د لیونۍ نڅا واری تیر کړی ؤ. هلته چې سپینې واورې د جگو غرونو دسر د سپینې بگړۍ دولونود پیچلوپت ساتلی وي. هلته چې د گڼو ځنگلونود ونود ځانگو په منځ کښې د رنگینومرغیو د ځالې جوړولوخواله نه وه سپمول شوې. هلته چې د مور د سترگو څخه د خپل نازولي بچي و سترگو ته د نازد ټالونو د للو للوست لا نه وه پاتې شوی. هلته چې د سپین سحر د وړانگو هیلې د خوشۍ د امیدوارو سترگو د پاره پلټنه د نا امیدۍ د بیرې څخه سپمولۍ وه. ما پور ادا کړی دی. د ژړا دهغې ژړا چې ستا دورکې د پلټنې په ویرما پر ځان پورباله. هلته چې د بیخبرۍ بیه تورې شپې په توره لمن کښې د آرام خوب ارمان لانه پیژانده اوما د خوښۍ د جهان د مړو څخه بییگانه توب د خپل لیونتوب د مزله لومړی پړاو باله هلته چې د عقل پرپله روان به د روږد جهان سره ماته د بیگانه په نظر کتل او ما به ستا دور کې د لټون په غم د اوښکو پور ادا کاوه. هلته چې د شپې آرامتیابه یوازې د رڼوستورو په رالیږلوخپلې مشغولتیا ته دآرامۍ ست او سلامنله، ما به د ژړا- په پټه د ژړا پور ادا کاوه. ما ژړل او د ژړا د تسل اشنایي به مې د ستړي زړه ملگرې وه ما ژړل- ژړل مې او د ژوند د غمونو پور مې ادا کړی دی. اې زما په پټه ژړا خبره ! نو ته نور زما د لټونې د درد تسکین زما د ستړي زړه د وروستیو څاڅکو رڼې مرغلرې مه بوله، ما پور ادا کړی دی او د ژوند یوازینۍ د تسل هیله مې دغه ده!

آلمان بنزهایم دستمبر (۱۹۹۶)

سرچينې

1. http://www.baheer.com/baher/modules.php?name=News&file=print&sid=2240
2. http://www.nzdl.org/gsdlmod?e=d-00000-00---off-0areu--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-1l--11-ps-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00&a=d&c=areu&cl=CL5.25&d=HASH017df6c31af62c29f861635f
3. http://www.nzdl.org/gsdlmod?e=d-00000-00---off-0areu--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-0l--11-en-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00&a=d&c=areu&cl=CL5.25&d=HASH01b447638fcf4a10c1630fcf