باکی خانلیغیXl Oo tl 34Cc D123 Ny cn
| Baku Khanate | ||||
| Khanate | ||||
| ||||
|
بایراق | ||||
| پایتخت | باکی | |||
| دیل(لر)
|
آذربایجان تورکجهسی ،فارس دیلی | |||
| دین
|
Islam | |||
| دولت | Khanate | |||
| President | حسین بيگ محمد 1718—1723 | |||
|
|
قولو بيگ درگاه 1723—1736 | |||
|
|
بیرینجی. ميرزه محمد خان 1747—1768 | |||
|
|
فتحعلی خان قوبالي 1768—1770 | |||
|
|
عبدالله بيگ (شيروان) 1770—1772 | |||
|
|
ملک محمد خان 1772—1783 | |||
| تاریخچه | ||||
| - قۇرولوش | 1735 | |||
| - Independence from Afsharids | 1747 | |||
| - ییٛخیلیش | 1806 | |||
باکی خانلیغی (اینگیلیسجه: Baku Khanate، فارسجا: خانات باکو، فرانسهجه: Khanat de Bakou، آلمانجا: Khanat Baku، روسجا: Бакинское ханство) اورآسیادا بیر اسکی دؤولت. ایسلام بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. و فارس دیلی رسمی دیلیدی. باکی خانلیغی 1735 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1806 میلادی ایلینده داغیلدی.
ایچیندهکیلر
- ۱ خانليغين يارانماسي و تصروفات حياتي
- ۲ اهاليسي
- ۳ خاريجي سياستي
- ۴ خانليغين روسیه طرفيندن ايشغالي
- ۴.۱ خانليغين ايشغالينا داير روسیهنين پلانلاري
- ۵ سيسيانووون اؤلدورولمهسي
- ۶ خانليغين سوقوطو
- ۷ باکي خانلارينين سياهيسي
- ۸ منبع
- ۹ گؤرونتولر
- ۱۰ بیرده باخ
- ۱۱ قایناقلار
خانليغين يارانماسي و تصروفات حياتي[دَییشدیر]
نادر شاه اؤلدورولدوکدن سونرا ايراندا صفويلر يئنيدن حاکيميتي الا آلدي ( راضیه سلطان ) آذربايجان دا ايسه 18.عصرین اورتالاريندا موستقيل خانليقلار ياراندي. 18. عصرين 40-جي ايللرينده آبشئرون ياريماداسيندا يارانميش باکي خانليغي قوبا، شاماخي و جاواد خانليقلاري ايله همسرحد ايدي. خانليغين ترکيبينه 39 کند داخيل ايدي: ماشتاغا، نارداران، بيلگح، بوُزووْنا، مَردهکان، تورکان، کورکند، زيره، قالا، هؤوسان، رامانا، زابرات، محمدي، ديگاه، فاطمايي، گؤرهديل، پيرشاغي، کوردهخاني، کئشله، احمدلي، زيغ، اميرجان، بولبوله، صابونچو، بينهقَدي، ماسازير، نوْوخاني، شاغان، ساراي، جوْرات، شووهلان، گوزدک، قوْبوُ، خوجاحسن، بيلهجري، پيرهکشکول، سوُراخاني، بالاخاني، بيبي هئيبت.
خانليغين تصروفاتيندا نئفت، دوز و زعفران ايستحصالي، باليقچيليق، مالدارليق اساس يئر توتوردو. بورادا توخوجولوق، زرگرليک، بوياقچيليق، ميسگرليک کيمي صنعت ساحهلري اينکيشاف ائتميشدي. خانليقدا اولان نئفت قويولارينين سايي 50-دن چوخ ايدي. بو قويولاردان ايلده 240 مين پيددان چوخ نئفت ايستحصال اولونوردو. خانليقدا نئفت قويولاري، بازارلار، دوکانلار ساتیشا وئريليردي. خانليغين مرکزي باکي شهري آوروپا اؤلکهلري، روسیه، ايران، عثمانلی ايمپراتورلوغو، هينديستان ايله ترانزيت تيجارتده موهوم رول اويناييردي. خانليقدا پول دا کسيليردي. باکي خانليغيندا بوتون حاکيميت، تورپاق، يئرآلتي و يئر اوستو ثروتلر خانا و اونون عاييله عوضولرينه منسوب ايدي. خانليقدا مؤوجود اولان مالجهت، تؤيجو، دارغاليق، وزيرليک و س. اونلارلا وئرگي اهالي اوچون آغير يوکه چئوريلميشدي.
باکي خانليغينين بانيسي 1. ميرزه محمد خان (1748-1768-جي ايللر) اولموشدور. حاکيميتده اولدوغو 20 ايل عرضينده 1. ميرزه محمد خان اؤلکهنين ايقتيصادياتينين برپاسي ايله مشغول اولور، تيجارتين اينکيشافينا شراييط ياراديردي. هم ده آدميرال اولان ميرزه محمد خان مال داشينماسي و حربي مقصدلر اوچون گميقاييرما ايشينه شخصاً رهبرليک ائتميشدي. اونون اوغلو ملک محمد خانين دؤورونده (1768-1784) باکي خانليغي، دئمک اولار کي، موستقيلليگيني ايتيرميشدي. شيمال-شرقي آذربايجان تورپاقلاريني قوبا خانليغينا بيرلشديرمگه چاليشان فتحعلی خان باکي خانيني اؤزوندن آسيلي وضعيته سالماق مقصديله باجيسي خديجه بيکهني ملک محمد خانا اره وئرميشدي. خديجه بيکهنين تاثيري ايله تئزليکله باکي خانليغي فتحعلی خانين تابئعینه چئوريلميشدي.
ملک محمد خانين اؤلوموندن سونرا باکي تاختينا اوغلو 2. ميرزه محمد خان (1784-1791) چيخميشدي. 2. ميرزه محمد خان آذربايجانين مشهور تاريخچيسي، شاعيري، معاريفچيسي عباسقولو آغا باکيخانووون آتاسي ايدي. قوبالي فتحعلی خانين اؤلوموندن سونرا 2. ميرزه خان باکي خانليغينين موستقيلليگينين برپا ائديلمهسينه نايل اولدو. لاکين خانليقدا 2. ميرزه محمد خانلا عميسي اوغلو حسینقولو خان آراسيندا حاکيميت اوغروندا موباريزه باشلانميشدي. بو موباريزهده حسینقولو خان (1792-1806) غاليب گلهرک حاکيميتي اله کئچيردي.
اهاليسي[دَییشدیر]
1796-جي ايله اولان معلوماتا اساساً خانليغين اراضيسينده (باکي شهري ده داخيل اولماقلا) 1820 ائو وار ايدي.تخمينلره اساساً بوتون خانليق اراضيسينده اهالينين سايي (قادينلار و کيشيلر) 9100 نفر (اورتالاما هر ائوه 5 نفر) اولموشدور. 1796-جي ايلين معلوماتينا اساساً خانليق اراضيسينده باکي شهريندن سونرا ان چوخ اهالييه ساحيب اولان ياشاييش منطقهسي ماشتاغا کندي ايدي (350 ائو). 1810-جو ايلده گئنئرال-لئيتينانت رئپينينين حاضيرلاديغي حساباتا اساساً باکي خانليغينين اراضيسينده 3245 ائو وار ايدي، اونون 931-اي باکي شهرينده 2314-او ايسه کندلرده يئرلشيردي. ائله همين حساباتا اساسن خانليغين جمعي اهاليسي 15244(قادينلار و کيشيلر) نفري تشکيل ائتميشدير. بو حسابات همين تاريخه اساسدير . 1810-جو ايله عاييد قئيد ائديلن حساباتا اساساً باکي شهريندن سونرا ان چوخ اهالييه صاحيب ياشاييش منطقهسي ماشتاغا کندي (362 ائوده هر ايکي جينسدن جمعي 1630 نفر اهالي) اولموشدور. خانليقلار دؤورونده باکي خانليغي 39 کنددن عيبارت ايدي و جمعي 500 نفرليک قوشونو واردي.
خاريجي سياستي[دَییشدیر]
حسینقولو خانين دؤورونده بو بؤلگهده بين الخالق وضعيت چوخ مورکّب ايدي. روسیه و ايران باکي خانليغيني اله کئچيرمگه جان آتيرديلار. روسیه حؤکمداري 2. يئکاتئرينانين 1793-جو ايل 19 آپرئل تاريخلي فرماني ايله باکي خانليغي روسیهنين حيمايهسينه کئچدي. 1795-جي ايلده آغا محمد شاه قاجارين جنوبي قافقازا 1. يوروشو زاماني باکي خانليغينين دا اله کئچيريلمهسي اونون پلانلاريندا موهوم يئر توتوردو. 2. يئکاتئرينانين اؤلومو و حاکيميته گلن 1. پاوئل طرفيندن روس قوشونلارينين گئري چاغريلماسيندان ايستيفاده ائدن حسینقولو خان آغا محمد شاه قاجارا مئيل ائتدي. لاکين آغا محمد شاهين 1797-جي ايلده شوشادا اؤلدورولمهسيندن سونرا باکي خانليغينين موستقيلليگي يئنيدن برپا اولوندو. لاکين بو اوزون چکمهدي. 1803-جو ايلده حسینقولو خان يئنه ده روسیهنين حيمايهسيني قبول ائتمگه مجبور اولدو. 1804-جو ايلده ايسه بو آسيليليقدان ايمتيناع ائتدي.
خانليغين روسیه طرفيندن ايشغالي[دَییشدیر]
خانليغين ايشغالينا داير روسیهنين پلانلاري[دَییشدیر]
حسینقولو خانين دؤورونده(1792-1806) روسیه و ايران باکي خانليغيني توتماغا چاليشيردي.2. يئکاتئريناين 1793-جو ايل 19 آپرئل تاريخلي فرماني ايله خانليق روسیهنين حيمايهسينه کئچدي.ايران و روسیه آذربايجان،و جوملهدن باکي خانليغي اوغروندا موباريزهيه باشلاديلار.بو موباريزه روسیهنين خئيرينه باشا چاتدي.1796-جي ايلده باکي روسلار طرفيندن ايشغال اولوندو.لاکين 1803-جو ايلده حسینقولو خان يئنه ده روسیهنين حیمایهسيني قبول ائتمهلي اولدو،1804-جو ايلده ايسه بو آسيليقدان ايمتيناع ائتدي.
روسیه–ايران موحاريبهسينين (1804-1813) گئديشينده آذربايجانين غرب تورپاقلاريني اله کئچيرن روسیهنين قارشيسيندا دوران اساس وظيفهلردن بيري ده باکي خانليغينين ايشغال اولونماسي ايدي. سيسيانوو باکي اوچون گنجه فاجيعهسيندن ده غدار بير پلان حاضيرلاميشدير. بو پلاندا شهرين بومباردیمان ائديلمهسي و اونون "کوله چئوريلمهسي" نظرده توتولوردو. 1805-جي ايلين ياييندا انزلي و رشته دئسانت چيخارماق جهدي اوغورسوزلوقلا نتيجهلنديکدن سونرا روس دونانماسي زاواليشينين کوماندانليغي ايله آوقوستون 12-ده باکييا ياخينلاشدي. آوقوستون سونونادک خانليغين بوتون استراتئژي منطقهلري اله کئچيريلدي. 1806-جي ايل فئورالين اوّللرينده ايسه سيسيانوو گوجلو آرتيللئرييا ايله باکييا ياخينلاشاراق زاويليشينين دئسانت دستهلري ايله بيرلشدي. گئنئرال سيسيانوو باکي خانليغينين روسیهنين تابئعليگينه کئچمهسي حاقيندا موقاويله لايیحهسيني حسینقولو خانا گؤندردي. بو لاييحهيه گؤره خانليغين اراضيسي روسیهيه بيرلشديريلمهلي، خانليغين بوتون گليرلري چار خزينهسينه گؤندريلمهلي، خان اؤزو ايسه ايلده 10 مين مانات ماعاش آلمالي ايدي.
شهرين خوصوصي قايدالار اساسيندا ايداره اولونماسي نظرده توتولوردو. خاريجي سياست و حربي مسلهلرده خان قافقازداکي روس قوشونلارينين باش کوماندانليغينين سرانجانلارينا تابئع اولمالي ايدي.
سيسيانووون اؤلدورولمهسي[دَییشدیر]
حسینقولو خان سيسيانووون شرطلريني قبول ائتديگيني و سيسيانوولا گؤروشمک، شهرين آچارلاريني اونا تقديم ائتمک نيتينده اولدوغونو بيلديردي.1806-جي ايل فئورالين 8-ده حسینقولو خان شهرين آچارلاريني سيسيانووا تقديم ائدرکن سيسيانوو خانين عميسي اوغلو ابراهيم بيگ طرفيندن اؤلدورولدو. گئنئرال زاويليشين روس قوشونلاريني باکيدان ساري آداسينا، اورادان ايسه قيزيليارا آپارماق قرارينا گلدي.
خانليغين سوقوطو[دَییشدیر]
1806.جي ايل اييونون 22-ده دربند ايشغال ائديلديکدن سونرا روس قوشونلاري باکييا ياخينلاشديلار. گئنئرال بولقاکوو اهالييه موراجيعت گؤندرهرک توخونولمازليق وعد ائتدي. موقاويمتين معناسيز اولدوغونو گؤرن حسینقولو خان اوّل قوبايا، اورادان دا ايرانا گئتمگه مجبور اولدو. 1806-جي ايل اوکتيابرين 3-ده ايسه باکي ايشغال اولوندو. موستملکهچيلر باکي خانليغيني لغو ائتديلر. آذربايجانين شيمال تورپاقلاري، او جوملهدن باکي خانليغي روسیهنين حاکيميتي آلتينا دوشدو.
باکي خانلارينين سياهيسي[دَییشدیر]
- حسین بيگ محمد 1718—1723
- قولو بيگ درگاه 1723—1736
- بیرینجی. ميرزه محمد خان 1747—1768
- فتحعلی خان قوبالي 1768—1770
- عبدالله بيگ (شيروان) 1770—1772
- ملک محمد خان 1772—1783
- ایکینجی. ميرزه محمد خان 1783—1791
- محمدقولو خان 1791—1792
- حسینقولو خان 1792—1806
منبع[دَییشدیر]
- ايسگندروو ا.ه. 18. عصرين آخيريندا آذربايجاندا سياسي‐ايقتيسادي وضعيت. BDU‐نين نشرياتي "آوُديت" ژورنالي، نومره2‐3، 2004، ص.44
- ايسگندروو ا.ه. 1801‐جي ايله کيمي روسیهنين خاريجي سياستينده جنوبي قافقاز و شيمالي آذربايجان. عالي ديپلوماتييا کوللئجينين "ديپلومات" نشرياتي. باکي، 2002، ص.200.
- ايسگندروو ا.ه. 18.عصرين آخيريندان 19.عصرين اوّلينهدک آذربايجان‐روسیه‐تورکيه موناسيبتلري. TC‐نين آنکاراشهرينده نشر اولونان "آذربايجان" ژورنالي، نومره 8، 1999‐جو ايل، ص.32.
- А.Г.Искендеров. «Завоевание Северного Азербайджана Россией». Журнал «Аудит», 2007, №3, Издательство БУБ, стр.44.
- Искендерова М. С. Бакинское ханство.Баку,1999,
- Сычев Н.В. Книга династий. М.2008. с.629-630.
- Мустафаев Дж. М. Северные ханства Азербайджана и Россия (конец XVIII —начало XIX вв.). — Баку: Элм, 1989. — 128 с.
- Славянская энциклопедия. XVII век. М.2004.
- Бурнашев (С. Д.), Описание областей Адребижанских в Персии и их политич. состояния, Курск, 1793;
- Бакиханов Абас-Кули-Ага Кудси, Гюлистан-Ирам, Баку, 1926;
- Левиатов В. Н., Очерки из истории Азербайджана в XVIII в., Баку, 1948;
- Абдуллаев Г. В., Из истории Северо-Восточного Азербайджана в 60-80 гг. XVIII в., Баку,1958.
- Atkin M. Russian and Iran 1780‐1828, Minneapolis,1987
- باکي شهرينين تاريخي. مؤليف: سارا آشوربَيلي. تکرار نشر. روسجادان ترجومه ائدن: آذر باغيروو؛ علمي رئداکتور: ضيا بونيادوو؛ بوراخيليشا مسئول: اومود رحيم اوغلو. باکي: "آوراسيا پرئسس" ،2006، 416 صحيفه . ISBN 9789952421675
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
- تاریخ
- ایمپیراتورلوق
- ساحه اساسیندا اؤلکهلر
- ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
| ||||||||||||||||||||||